شماری از فعالان مدنی و حقوق بشری در شهرهای مختلف کانادا راهپیمایی سراسری «شال سرخ» را برای حمایت از زنان و دختران افغانستان برگزار کردند. شرکت‌کنندگان با پوشیدن شال‌های سرخ، خواستار دسترسی دختران به آموزش، آزادی و حقوق اساسی شدند.

 برگزارکنندگان این حرکت می‌گویند محرومیت میلیون‌ها دختر از آموزش، یک بحران جدی حقوق بشری است و جامعه جهانی باید توجه بیش‌تری به وضعیت زنان افغانستان داشته باشد. این برنامه که از سوی سازمان «حق آموزش افغانستان» سازمان‌دهی شده، امسال در شهرهای اتاوا، تورنتو، ونکوور، ویکتوریا و پیتربورو برگزار شد.

این راهپیمایی در حالی برگزار شد که هم‌زمان شماری از زنان و فعالان حقوق بشر در آلمان نیز با برگزاری تجمع‌های اعتراضی، خواستار افزایش حمایت جامعه‌ی جهانی از زنان افغانستان شدند. معترضان از دولت آلمان خواستند از هرگونه هم‌کاری با جریان حاکم بر افغانستان که به محدودیت حقوق و آزادی‌های زنان منجر می‌شود، خودداری کند و فشارهای بین‌المللی برای تامین حق آموزش، کار و مشارکت اجتماعی زنان افغانستان ادامه یابد.

شماری از شهروندان افغانستان در آلمان با برگزاری تجمعی اعتراضی در شهر برلین، از دولت آلمان خواستند به جای گسترش تعامل با اداره‌ی کابل، سیاست‌های این گروه علیه زنان را به عنوان «آپارتاید جنسیتی» به رسمیت بشناسد.

معترضان که بیش‌تر آنان پس از سقوط نظام جمهوری به آلمان پناه برده‌اند، اعلام کردند هدف از این گردهمایی رساندن صدای زنان و مردم افغانستان به جامعه‌ی جهانی است.

اشتراک‌کنندگان این تجمع از کشورهای اروپایی، به‌ویژه آلمان، خواستند از برقراری روابط با نظام کنونی خودداری کنند و در برابر نقض حقوق بشر و حقوق زنان در افغانستان موضع قاطع اتخاذ نمایند.

پس از تحول سیاسی، محدودیت‌های گسترده‌ بر آموزش، اشتغال و حضور اجتماعی زنان وضع شده است. این اقدامات با انتقاد نهادهای حقوق بشری و فعالان حقوق زنان روبه‌رو شده و برخی کشورها و سازمان‌ها آن را مصداق «آپارتاید جنسیتی» می‌دانند.

دو برادر ۱۷ و ۲۵ ساله در ولسوالی میرامور ولایت دایکندی بر اثر غرق‌شدن در یک دریاچه جان باختند. به گفته‌ی منابع محلی، این دو جوان پیش از چاشت روز گذشته، برای تفریح و صید ماهی به ساحه پای‌باغ رفته بودند که حادثه رخ داد. نیروهای امداد پس از وقوع رویداد به محل اعزام شده و بررسی‌ها ادامه دارد.

 با آغاز فصل گرما، موارد غرق‌شدن در منابع آبی افغانستان افزایش یافته و مسوولان از شهروندان خواسته‌اند هنگام آب‌بازی و تفریح در کنار دریاها و بندهای آب، نکات ایمنی را جدی بگیرند. این حادثه چند روز پس از غرق‌شدن پنج‌تن دیگر در ولایت‌های غزنی و کاپیسا رخ داده است.

طلوع‌نیوز به نقل منابع خود در کابل گزارش داده است که دور بعدی گفت‌وگوهای غیررسمی میان اداره‌ی کابل و پاکستان قرار است در کابل برگزار شود.

به گفته‌ی این رسانه، برنامه‌ریزی شده بود که این نشست پیش از عید قربان برگزار شود، اما به دلیل برخی چالش‌ها از سوی پاکستان به زمان دیگری موکول شده است.

نخستین دور این گفت‌وگوهای غیررسمی با حضور عاطف مشعل، عبیدالله بهیر، جعفر مهدوی و غنچه‌گل از افغانستان و آصف درانی، مشاهد حسین و حامد میر از پاکستان برگزار شده بود. این نشست‌ها با هدف تبادل دیدگاه‌ها و تقویت تعامل میان دو طرف دنبال می‌شود.

همزمان با ۳۱ می روز جهانی بدون تنباکو، سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد شرکت‌های تولیدکننده تنباکو محصولات خود را به‌گونه‌ی طراحی می‌کنند که مصرف‌کنندگان بیش‌تر به نیکوتین وابسته شوند.

به گفته‌ی این سازمان، استفاده از مواد قندی، طعم‌دهنده‌ها و مواد خنک‌کننده، تلخی نیکوتین را پنهان کرده و مصرف بیش‌تر را تشویق می‌کند. دفتر سازمان جهانی بهداشت در افغانستان نیز از مردم خواسته است برای ایجاد جامعه‌ای عاری از تنباکو تلاش کنند.

روز جهانی بدون تنباکو هر سال در ۳۱ می با هدف آگاهی‌دهی درباره‌ی پیامدهای مصرف تنباکو و تشویق به کاهش استفاده از آن گرامی داشته می‌شود. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید مصرف تنباکو هم‌چنان یکی از عوامل اصلی بیماری‌ها و مرگ‌ومیر قابل پیشگیری در جهان است.

پس از قهرمانی تیم فوتبال پاریس در فینال لیگ قهرمانان اروپا، خیابان‌های پایتخت فرانسه صحنه‌ی درگیری و ناآرامی شد. مقام‌های فرانسویی اعلام کردند بیش از ۴۱۶ نفر در سراسر کشور، از جمله بیش از ۲۸۰ نفر در پاریس، بازداشت شده‌اند.

در این حوادث چندین موتر و مغازه آسیب دید، هفت مامور پولیس زخمی شدند و نیروهای امنیتی برای کنترل اوضاع به‌‌گونه‌ی گسترده در شهر مستقر شدند. با وجود این ناآرامی‌ها، مراسم استقبال از بازیکنان تیم قهرمان و دیدار آنان با رییس‌جمهور فرانسه طبق برنامه برگزار خواهد شد.

قهرمانی تیم پاریس در لیگ قهرمانان اروپا یکی از مهم‌ترین دست‌آوردهای تاریخ این باشگاه به شمار می‌رود و هزاران هوادار را برای جشن به خیابان‌ها کشاند، اما این جشن‌ها در برخی مناطق به خشونت، تخریب اموال عمومی و درگیری با نیروهای پولیس انجامید.

در ولایت لغمان در مسیر شاهراه کابل–جلال‌آباد، یک موتر باربری حامل مهاجران بازگشته از پاکستان واژگون شد که در نتیجه‌ی آن ۱۸ تن، شامل زنان و کودکان، جان باختند و ۲۹ نفر دیگر زخمی شدند.

 به گفته‌ی مسوولان محلی اداره‌ی کابل، زخمی‌ها به شفاخانه‌ی ولایتی ننگرهار منتقل شده‌اند و بررسی‌ها درباره‌ی علت حادثه جریان دارد. این رویداد در منطقه‌ی سرخکان ولسوالی قرغیی رخ داده و شمار مجموع قربانیان و زخمیان به ۴۷ نفر می‌رسد.

در هفته‌ها و ماه‌های اخیر، روند اخراج و بازگشت اجباری مهاجران از ایران و پاکستان افزایش یافته و هزاران خانواده به افغانستان بازگشته‌اند. بسیاری از این افراد بدون امکانات کافی و در شرایط دشوار در حال انتقال هستند که خطر حوادث ترافیکی، کمبود خدمات و مشکلات انسانی را بیش‌تر کرده است. این حادثه نیز در همین فضای پرتنش و بازگشت گسترده‌ی مهاجران رخ داده است.

بسیاری از نظریه‌پردازان زبان و قدرت، از میخاییل باختین تا میشل فوکو، تاکید کرده‌اند که زبان صرفا ابزار ارتباط نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین میدان‌های شکل‌گیری آگاهی، تخیل و قدرت اجتماعی است. پرو فیسور باختین، زبان زنده را زبانی چندآوا می‌داند یعنی زبانی که در آن صداها، روایت‌ها و جهان‌بینی‌های متفاوت بتوانند فارغ از محدودیت حضور به نمایش برود. میشل فوکو نیز نشان می‌دهد که نظام‌های ایدیولوژیک فقط سیاست را کنترل نمی‌کنند، بلکه از طریق کنترل زبان، آموزش، هنر، بدن و شیوه‌ی زیستن، افق اندیشیدن را محدود می‌سازند. در چنین وضعیتی، زبان به‌جای آن‌که میدان آفرینش معنا و تفکر انتقادی باشد، به ابزار بازتولید روایت رسمی و اطاعت جمعی تبدیل می‌شود.

وضعیت زبان پشتو در حاکمیت کنونی، نمونه‌ی روشنی از همین بحران است. اداره‌ی کابل نه‌تنها به جامعه‌ی غیرپشتون آسیب رسانده‌اند، بلکه در سطحی عمیق‌تر، خودِ زبان و فرهنگ پشتو را نیز در معرض انسداد تاریخی قرار داده‌اند. زیرا هر زبان برای رشد و بالندگی، نیازمند آزادی اندیشه، تکثر فرهنگی، فلسفه، هنر، ادبیات مدرن و گفت‌وگوی انتقادی است، اما نظام ایدئولوژیک حاکم دقیقاً این میدان‌ها را مسدود کرده است.

اداره‌ی کابل با استقرار نظام توتالیتر مذهبی و ضدتکثر، زبان پشتو را بیش از هر وقت دیگر در چارچوب واژگان فقهی، روایت‌های جزم‌اندیشانه و افق محدود ایدیولوژیک زندانی کرده‌اند. زبان که الزاما گشاینده پیچیدگی‌های زندگی معاصر باشد، به‌تدریج به ابزار بازتولید فرمان، اطاعت و حقیقت رسمی فروکاسته می‌شود. درست همان مصیبتی که جمهوری اسلامی ایران در نیم قرن حاکمیت، بر سر زبان فارسی آورده است.

این مسئله ساده نیست. مرگ تدریجی چندصدایی فرهنگی، در نهایت به فقر تخیل و فقر خرد جمعی منتهی می‌شود. جامعه‌ای که در آن امکان پرسش‌گری آزاد، نقد سنت، آفرینش هنری و تجربه فردیت سرکوب گردد، به‌تدریج توان تولید اندیشه‌ورزی را نیز از دست می‌دهد. در چنین وضعیتی، زبان به‌جای آن‌که میدان زایش و آفرینش معنا و تفکر باشد، به رسانه تبلیغ و ترویج باور‌های ایدیولوژیک تبدیل می‌شود. جامعه‌ی پشتون، تنها زمانی می‌تواند به شکوفایی واقعی برسد که زبان پشتو بتواند آزادانه با فلسفه، هنر، علوم انسانی و تجربه‌های متنوع زندگی انسانی وارد گفت‌وگو شود، اما در فضای بسته ایدیولوژیک، زبان نیز مانند جامعه، در مدار تکرار و فقر اندیشه گرفتار می‌شود.

آن‌چه اما در این وضعیت، بیش از همه پرسش‌برانگیز است، سکوت روشنفکران پشتوزبان در برابر این تحول ویرانگر است. برداشت من این است که تخریب تدریجی افق‌های فکری و فرهنگی زبان پشتو توسط اداره‌ی کابل، هنوز توسط نخبگان فکری جامعه‌ی پشتون به‌ عنوان یک فاجعه‌ی تاریخی درک نشده است. آن‌چه که تعداد زیادی از آن‌ها را سرگرم کرده است، حاکمیت یک دست کنونی است. آن‌ها نمی‌دانند که وقتی زبان از امکان گفت‌وگوی آزاد با جهان محروم شود، جامعه نیز توانایی اندیشیدن انتقادی و بازسازی عقل جمعی خود را از دست می‌دهد. و پیامد این وضعیت، فقط متوجه جامعه‌ی پشتون نخواهد بود. افغانستان، به‌دلیل درهم‌تنیدگی تاریخی و اجتماعی اقوام و فرهنگ‌هایش، سرنوشتی مشترک دارد. هرگاه یکی از زبان‌های بزرگ این سرزمین به انحصار ایدیولوژیک و فقر تخیل گرفتار شود، تاثیر آن دیر یا زود بر کل ساختار فرهنگی و سیاسی افغانستان سایه خواهد انداخت.

وقتی منِ هزاره چنین سخنی را درباره زبان پشتو می‌نویسم، می‌دانم که عده‌ای خواهند گفت که زبان پشتو به تو چه ربطی دارد؟ چنان‌چه در مورد یک نوشته من در پیوند با مسیر تحولات فکری در جامعه‌ی تاجیک، یکی دو تا از هم‌وطنان تاجیک ما نوشته بود که ما به تحلیل شما ضرورت نداریم. واقعیت اما این است که زبان‌ها و فرهنگ‌ها در افغانستان جزایر جداافتاده نیستند. ما هنوز در یک خانه‌ی مشترک زندگی می‌کنیم و امکان فروریختن این سقف هم فعلا ممک نیست و لذا با تمام دوری و کینه‌وزی متاسفانه سرنوشت‌های ما به هم گره خورده است. از همین‌رو هر تحول در زبان و جامعه‌ی پشتون ــ چه در جهت بالندگی و چه در جهت فقر فکری ــ مستقیما با سرنوشت منِ هزاره نیز پیوند دارد. زیرا جامعه‌ی پشتون، به‌ لحاظ تاریخی و سیاسی، یکی از تعیین‌کننده‌ترین نیروهای شکل‌دهنده‌ی ساختار قدرت در افغانستان بوده است. بنابراین، فقر اندیشه یا غنای اندیشه در این جامعه، مستقیما بر آینده‌ی همه اقوام این سرزمین و به ويژه منی هزاره نیز اثر می‌گذارد.

البته شاید برخی تصور کنند که پشتون‌های آن‌سوی خط دیورند، به‌دلیل داشتن نهادهایی مانند اکادمی زبان پشتو در دانشگاه پشاور، از وضعیت بهتری برخوردارند، اما تا آن‌جا که من جست‌وجو کرده‌ام، در آن‌سو نیز جهش امیدوارکننده‌ای در زمینه‌ی بالندگی فلسفی و فرهنگی زبان پشتو رخ نداده است. زیرا داشتن اکادمی و نهاد رسمی، به‌تنهایی برای شکوفایی یک زبان کافی نیست. زبان زمانی بالنده می‌شود که بتواند آزادانه با جهان، فلسفه، هنر و تفکر انتقادی گفت‌وگو کند و این چیزی است که هم اداره‌ی کابل و هم ساختارهای امنیتی و ایدیولوژیک منطقه، به درجات مختلف، مانع آن شده‌اند.

محمد اسحاق دار وزیر خارجه‌ی پاکستان، در دیدار با مارکو روبیو وزیر خارجه‌ی امریکا، نگرانی‌های اسلام‌آباد درباره‌ی استفاده‌ی گروه‌های هراس‌افگن از خاک افغانستان علیه پاکستان را مطرح کرده و خواستار گسترش هم‌کاری‌های ضد هراس‌افگنی شد.

او در این دیدار گفته است که گروه‌های هراس‌افگن در افغانستان حضور دارند و از خاک افغانستان علیه پاکستان فعالیت می‌کنند. به باور وزیر خارجه‌ی پاکستان، تهدیدها تنها با هم‌کاری مشترک امریکا قابل دفع خواهد بود.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که روابط کابل و اسلام‌آباد در سال‌های اخیر بارها بر سر مسایل امنیتی دچار تنش شده است. پاکستان اداره‌ی کابل را به ناتوانی در مهار گروه‌های مسلح مخالف خود، به‌ویژه تی‌تی‌پی، متهم می کند و مدعی است این گروه از خاک افغانستان برای سازمان‌دهی و اجرای حملات استفاده می‌کنند، اما مسوولان نظام حاکم، این اتهامات را رد کرده و تاکید دارند که اجازه نمی‌دهند از خاک افغانستان علیه هیچ کشور استفاده شود.

وزارت خارجه‌ی امریکا می‌گوید اکنون که بیش از چهار سال از حاکمیت اداره‌ی کابل در افغانستان می‌گذرد، این گروه باید برای بهبود وضعیت سلامت و رفاه شهروندان نقش فعال‌تر ایفا کند.

این واکنش پس از آن مطرح شد که برنامه‌ی جهانی غذا هشدار داد به دلیل بسته شدن مسیرهای ترانزیتی پاکستان و درگیری‌ها در ایران، روند کمک‌ رسانی غذایی به حدود یک میلیون کودک افغانستانی با مشکل مواجه شده است. این نهاد هم‌چنین از کاهش ذخایر مواد غذایی ویژه‌ای کودکان و مادران مبتلا به سوءتغذیه خبر داده است.

وزارت خارجه‌ی امریکا هم‌چنین تاکید کرده است که بر اساس دستور رییس‌جمهور امریکا، کمک‌های که احتمال می‌رود به گروه حاکم برسد، متوقف شده است. در همین‌حال، برنامه‌ی جهانی غذا اعلام کرده است که ۱۷ میلیون نفر در افغانستان با ناامنی غذایی روبه‌رو هستند؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره‌ی وضعیت کودکان و خانواده‌های نیازمند را افزایش داده است.

افغانستان هم‌چنان با بحران انسانی و کمبود مواد غذایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. سازمان‌های امدادی بارها هشدار داده‌اند که کاهش کمک‌ها و اختلال در مسیرهای انتقال کالا، دسترسی خانواده‌های آسیب‌پذیر به مواد غذایی و خدمات درمانی را دشوار کرده است.