Photo: File4 دقیقه خواندن
هشتمین نشست «فارمت مسکو» درباره‌ی افغانستان در شرایطی برگزار می‌شود که طالبان پس از پنج سال حاکمیت، هم‌چنان با چالش جدی مشروعیت داخلی و بین‌المللی روبه‌رو است. فارمت مسکو از سال ۲۰۱۷ به ابتکار روسیه شکل گرفت و هدف اصلی آن، گفت‌وگو با کشورهای منطقه درباره‌ی وضعیت افغانستان، تهدیدهای امنیتی، تروریسم و قاچاق مواد مخدر بوده است.
این‌بار نیز امنیت منطقه، مبارزه با گروه‌های تروریستی و جلوگیری از قاچاق مواد مخدر از محورهای مهم نشست خواهد بود. کشورهای همسایه افغانستان نگران‌اند که ناامنی و فعالیت گروه‌های مسلح در افغانستان به بیرون از مرزهای این کشور گسترش یابد. در کنار مسایل امنیتی، وضعیت حقوق بشر، حقوق زنان و دختران و تشکیل حکومت فراگیر نیز از موضوعاتی است که هم‌واره در نشست‌های مرتبط با افغانستان مطرح می‌شود.
اما به نظر می‌رسد نگرانی اصلی روسیه و کشورهای منطقه، پیامدهای امنیتی افغانستان است. حضور گروه‌های تروریستی، ناامنی‌های مرزی و قاچاق مواد مخدر، تهدیدهایی است که مستقیما کشورهای آسیای مرکزی، ایران، پاکستان و حتی روسیه را متاثر می‌کند. از این‌رو، کشورهای منطقه از طالبان می‌خواهند که افغانستان به مرکز فعالیت گروه‌های تروریستی و مسیر انتقال مواد مخدر تبدیل نشود.
در سوی دیگر، طالبان از فارمت مسکو به‌عنوان فرصتی برای تقویت روابط منطقه‌ای و کسب مشروعیت استفاده می‌کند. این گروه طی پنج سال گذشته تلاش کرده است از طریق گسترش روابط با کشورهای منطقه، انزوای سیاسی خود را کاهش دهد. روسیه در سال ۲۰۲۵ طالبان را به رسمیت شناخت؛ اما این اقدام هنوز به شناسایی گسترده‌ی بین‌المللی این گروه منجر نشده است.
مسئله‌ی مشروعیت هم‌چنان یکی از چالش‌های اساسی طالبان است. محدودیت‌های سیاسی، حذف مخالفان، نبود مشارکت گسترده سیاسی و محدودیت‌های شدید علیه زنان و دختران، از جمله مسایلی است که روابط طالبان با بخش بزرگی از جامعه‌ی جهانی را با مشکل مواجه کرده است. بنابراین، حضور طالبان در نشست‌های منطقه‌ای را نباید با پذیرش کامل این گروه از سوی جامعه‌ی جهانی یکسان دانست.
از سوی دیگر، افغانستان تنها با بحران امنیتی روبه‌رو نیست. اقتصاد، وضعیت اجتماعی، حقوق بشری، آزادی رسانه‌ها، آموزش و کار زنان و دختران نیز با محدودیت‌ها و چالش‌های جدی مواجه است. پرسش اساسی این است که آیا فارمت مسکو و دیگر سازوکارهای منطقه‌ای می‌توانند فراتر از مسایل امنیتی، در کاهش این بحران‌ها نیز نقش موثر داشته باشند؟
تجربه‌ی پنج سال گذشته نشان می‌دهد که نشست‌های منطقه‌ای، از فارمت مسکو تا سازمان هم‌کاری شانگهای و نشست‌های کشورهای اسلامی، به‌تنهایی نتوانسته‌اند راه‌حلی جامع برای بحران افغانستان ارایه کنند. بخشی از دلیل آن به نبود نقش موثر قدرت‌های غربی، به‌ویژه ایالات متحده، در این روندها برمی‌گردد. از این منظر، نقش امریکا و کشورهای غربی در آینده افغانستان هم‌چنان می‌تواند بر مسیر تحولات این کشور اثرگذار باشد.
بنابراین، هشتمین فارمت مسکو بیش‌تر از آن‌که راه‌حلی برای پایان بحران افغانستان باشد، تلاشی برای مدیریت پیامدهای این بحران در سطح منطقه است. روسیه از طالبان امنیت و هم‌کاری می‌خواهد و طالبان نیز در جست‌وجوی مشروعیت و روابط گسترده‌تر منطقه‌ای است؛ اما تا زمانی که بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی افغانستان حل نشود، فارمت مسکو نیز به‌تنهایی قادر به مهار بحران این کشور نخواهد بود.