یافتههای پژوهش مرکز حقوقی و اجتماعی آوا؛ نقض گسترده حقوق بشر در روند اخراج مهاجران افغانستان از ایران
Photo: AFP/WakilKohsar4 دقیقه خواندن
مرکز مشاوره حقوقی و اجتماعی آوا، در گزارش پژوهشی، از نقض فاحش و سیستماتیک حقوق بشر در روند اخراج مهاجران افغانستان از ایران پرده برداشته است. این گزارش که بر اساس مصاحبههای میدانی، تحلیلهای حقوقی و مستندات معتبر تهیه شده، اخراجهای اخیر را ناقض اصول انسانی و تعهدات بینالمللی جمهوری اسلامی ایران میداند.
در این گزارش آمده است که تنها در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، بیش از ۱.۲ میلیون شهروند افغانستان، از جمله زنان، کودکان، بیماران و افراد دارای اقامت قانونی، بهطور اجباری از ایران اخراج شدهاند. این اخراجها عمدتاً بدون بررسی وضعیت فردی، بدون ارائه فرصت دفاع و در بسیاری موارد همراه با خشونت جسمی و کلامی صورت گرفته است.
اخراج بدون تمایز؛ آسیبپذیرترین گروهها در خطر مستقیم
یافتههای تحقیق نشان میدهد که در موج اخراجها، تفاوتی میان مهاجران قانونی و غیرقانونی قایل نشدهاند. بیش از ۸۷ درصد افراد شرکتکننده در تحقیق گفتهاند که در جریان اخراج، با خشونت روبهرو شدهاند. در موارد متعدد، کودکان بدون همراه از والدینشان جدا شدهاند؛ رفتاری که بر اساس کنوانسیون حقوق کودک، نقض جدی حقوق بینالمللی به شمار میرود.
زنان بیسرپرست، فعالان حقوق بشر، نظامیان پیشین و خبرنگاران، از جمله گروههاییاند که پس از بازگشت، در معرض بازداشت، شکنجه، یا تعقیب توسط طالبان قرار گرفتهاند. دختران اخراجشده نیز به دلیل سیاستهای تبعیضآمیز طالبان، از آموزش محروم شدهاند.
نبود زیرساخت در افغانستان؛ زمینهساز بحران انسانی در مرزها
گزارش هشدار میدهد که افغانستان ظرفیت پذیرش این حجم از بازگشتکنندگان را ندارد. کمبود سرپناه، نبود مراکز درمانی، کمبود خدمات بهداشتی و نبود حمایت روانی، هزاران نفر را در مرزها با بحران مواجه کرده است. تمرکز جمعیت اخراجشده در ولایتهای مرزی مانند هرات و نیمروز، فشار شدیدی بر منابع محلی وارد کرده و وضعیت معیشتی بسیاری را نابود ساخته است.
همزمان، توقف ارسال پول توسط مهاجران شاغل در ایران، اقتصاد خانوادههای آسیبپذیر در داخل افغانستان را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
نتیجهگیری: نقض آشکار قوانین بینالمللی و تعهدات بشری
مرکز آوا در پایان، نتیجه میگیرد که روند اخراج مهاجران افغانستان از ایران نهتنها مبنای قانونی شفافی ندارد، بلکه ناقض آشکار اصولی چون اصل «عدم بازگرداندن اجباری»، منع شکنجه، حق دادرسی عادلانه، و حفاظت از کودکان است.
در این گزارش، دولت ایران متهم شده است که با استفاده ابزاری از مهاجرین، نهتنها حقوق آنان را نقض کرده، بلکه ثبات منطقه را نیز به خطر انداخته است. در مقابل، طالبان نیز بهدلیل ناتوانی ساختاری، عملاً قادر به مدیریت این بحران انسانی نیست.
پیشنهادات مرکز آوا:
مرکز حقوقی آوا از دولت ایران، جامعه بینالمللی و نهادهای مدافع حقوق بشر خواسته است:
- توقف فوری اخراجهای اجباری؛
- ایجاد سازوکار قانونی برای بررسی انفرادی وضعیت مهاجران؛
- رعایت حقوق قانونی مهاجران دارای مدرک؛
- همکاری با نهادهای بینالمللی مانند UNHCR و IOM برای مدیریت انسانی بحران؛
- شفافسازی در روند اخراج و نظارت مستقل بر آن.